40. आजचा शब्द 'आवली'.
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
आवली म्हणजे रांग, ओळ किंवा माळ.
आवलीसोबत येणारे सर्वात जास्त ओळखीचे शब्द म्हणजे दीपावली आणि रंगावली. दिव्यांची रांग म्हणजे दीपावली हे आता सर्वांनाच माहीत आहे. 'रंगावली'चे मराठीत रांगोळी झाले. (आणि सर्वनाश होतो तेव्हा 'राखरांगोळी' होते.)
गाण्यातील पदांची रचना म्हणजे पदावली. किंवा बीजगणितातील राशी आणि बेरीज, वजाबाकी वगैरे चिन्हांची रांगसुद्धा 'पदावली' असते.
मुंड म्हणजे डोके. मुंडावली म्हणजे डोक्याला लग्नात बांधतात ती सुशोभित माळ. मराठीत तिला मुंडावळी, मंडोळी वगैरे म्हणतात.
बारामतीचे पंडित कवी मोरेश्वर पराडकर अर्थात मोरोपंत यांच्या एका काव्यसंग्रहाचे नाव 'केकावली' आणि दुसरा 'संशयरत्नावली' आहे. काळे ढग पाहून पावसासाठी मोर जो टाहो फोडतो त्याला 'केका' म्हणतात आणि कवीचे नाव मोरोपंत. त्यामुळे 'केकावली' हे नाव सार्थ ठरते. रत्नावली म्हणजे रत्नांची माळ. (संत तुलसीदासांच्या पत्नीचे नाव रत्नावली होते. सातव्या शतकातील हर्ष नावाच्या राजाने 'रत्नावली' नावाचे मोठे मनोरंजक नाटक लिहिले आहे. त्यातील नायिका रत्नावली श्रीलंकेची राजकुमारी असते.)
अंगावर रोमांच उभे राहिले की 'रोमावली' म्हणतात. कमळांची माळ म्हणजे पद्मावली.
इतिहासातील घटना ज्या वर्षी घडल्या त्या वर्षांच्या यादीला आपण सनावळी म्हणतो. इंग्रजी वर्षाला इसवी सन म्हटले जाते. यातील 'सन' म्हणजे वर्ष. हा 'सन' अरबी शब्द आहे. त्याचा संस्कृतमधील 'आवली'सोबत समास होऊन मराठीत 'सनावळी' असा शब्द तयार झाला असावा असा अंदाज आपण करू शकतो. (पण भुतावळ, खानावळ, फळ-फळावळ हे शब्द कसे तयार झाले असावेत? हा प्रश्न अजून तरी अनुत्तरितच आहे.)
आवली सोबत रांगेत बसलेले असे अनेक शब्द आपण वापरतो. संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते.
म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.
विनोद जैतमहाल
9823028332
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
टिप्पण्या
मस्तच
उत्तर द्याहटवाधन्यवाद. 🙏
हटवाछान... चालू राहू दे... सर.
उत्तर द्याहटवाधन्यवाद. 🙏
हटवाअत्यन्त उपयोगी, नियमितपने मिळणारी माहीती ज्ञान वृद्धी करीता आवश्यक।
उत्तर द्याहटवाधन्यवाद. 🙏
हटवा