29. आजचा शब्द 'ईक्षण'
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
ईक्षण
ईक्षण म्हणजे नजर, दृष्टी, डोळा, काळजी घेणे.
रोजच्या वापरात हा शब्द इतका सहज मिसळून गेला आहे की, तो दाखवल्याशिवाय दिसत नाही.
परीक्षण, निरीक्षण, सर्वेक्षण असे अनेक शब्द ईक्षणवर आधारित आहेत. परि हा उपसर्ग लागून परीक्षा, परीक्षण हे शब्द तयार होतात.
निर् हा उपसर्ग लागून 'निरीक्षण' आणि सर्व + ईक्षण यापासून सर्वेक्षण असे शब्द आपण वापरतो. सर्वेक्षण म्हणजे सर्वांकडे पाहणे.
अधि हा उपसर्ग लागला की 'अधीक्षण' होतो. अधीक्षण म्हणजे वरून लक्ष ठेवणे. त्यामुळे पोलिस दलावर लक्ष ठेवणारा अधिकारी 'पोलिस अधीक्षक' असतो.
'ईक्ष'चे स्त्रीलिंगी रूप ईक्षा. त्याला 'प्रति' हा उपसर्ग लागून 'प्रतीक्षा' (म्हणजे वाट पाहणे), अप लागला की अपेक्षा, उप लागून 'उपेक्षा' आणि सम् लागला की 'समीक्षा' अशी नावे तयार होतात.
(मुळात ईक्ष् धातू दीर्घ असल्यामुळे परीक्षा, निरीक्षण, समीक्षा, प्रतीक्षा वगैरे शब्दांची वेलांटी नेहमी दीर्घच लिहावी. अनेक शिक्षकांनाच हे माहीत नसते, त्यामुळे विद्यार्थ्यांनाही माहीत नसते.)
काव्यामध्ये 'उत्प्रेक्षा' नावाचा अलंकार असतो. त्यातही 'ईक्षा' आहेच. संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते.
म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.
विनोद जैतमहाल
9823028332
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
टिप्पण्या
छान माहिती
उत्तर द्याहटवाधन्यवाद.
हटवाVaa nice
उत्तर द्याहटवाधन्यवाद.
हटवाChan mahiti milali
हटवाधन्यवाद. 🙏
हटवा