54. आजचा शब्द 'अंबर'
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
अंबर म्हणजे आकाश, अंतरिक्ष, अंतराळ, वस्त्र, झगा, केशर.
आकाशात रत्नाप्रमाणे चमकतो म्हणून सूर्याचे 'अंबरमणि' असे एक नाव आहे. फार उंच किंवा आकाशाला भिडलेली इमारत, पर्वत असेल तर त्याला 'अंबरलेखी' म्हणतात. देवासाठी 'अंबरौकस्' असे एक नाव आहे. औकस् म्हणजे घर आणि आकाशात ज्याचे घर आहे तो 'अंबरौकस्'.
आकाश जेथे संपल्यासारखे वाटते त्या क्षितिजाला 'अंबरान्त' म्हटले जाते. परंतु अंबर म्हणजे 'वस्त्र' असा अर्थ घेतला तर अंबरान्त म्हणजे पदराचे टोक, असाही अर्थ होतो.
पीत म्हणजे पिवळे आणि अंबर म्हणजे वस्त्र. यावरून पीतांबर म्हणजे पिवळे वस्त्र असा अर्थ आपल्याला माहीतच आहे. (पण काही जण 'पिवळा पीतांबर' असेही चुकून म्हणतात.) पिवळे वस्त्र परिधान करणारे म्हणून विष्णू, कृष्ण किंवा संन्याशांना 'पीतांबर' म्हणतात. पिवळी फुले येणार्या एका वनस्पतीचे नावही 'पीतांबरी' आहे. या वनस्पतीचा उपयोग त्वचा व पोटाच्या विकारांवर उपचारांसाठी होतो.
नीलांबर म्हणजे निळे वस्त्र किंवा निळे वस्त्र नेसलेली व्यक्ती. हे बलराम, शनिग्रह आणि एका राक्षसाचे नाव आहे. जैन धर्मात दिगंबर आणि श्वेतांबर असे दोन पंथ आहेत. जे साधू पांढरे वस्त्र परिधान करतात ते श्वेतांबर आणि दाही दिशा हेच ज्यांचे वस्त्र आहे ते दिगंबर. दिगंबरचा शब्दशः अर्थ नग्न असा आहे. शिवशंकरालाही दिगंबर म्हणतात. 'अव्यक्त' असाही दिगंबर शब्दाचा एक अर्थ आहे. त्यामुळे दत्त दिगंबर म्हणजे अव्यक्त ब्रह्म असा अर्थ घ्यावा लागतो.
चर्मांबर म्हणजे कातड्याचे वस्त्र. वाघाचे कातडे म्हणजे व्याघ्रचर्मांबर. हत्तीचे कातडे म्हणजे गजचर्मांबर. ही दोन्ही वस्त्रे शंकराच्या कंबरेला आहेत, असे वर्णन साहित्यात आढळते.
श्लथ म्हणजे ढिले, अस्ताव्यस्त पसरलेले. श्लथांबर म्हणजे लांबलचक, ढिले वस्त्र. रस्ता झाडत चालणारे वस्त्र म्हणजे श्लथांबर. यावरून मराठीत 'लटांबर' असा शब्द आला. एखाद्याच्या मागे त्याची अनेक छोटी मुले चालत येत असतील तर त्याला मराठीत 'लटांबर' म्हणतात.
अंबर हा शब्द असा अनेक अर्थ घेऊन वावरतो. संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते.
म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.
विनोद जैतमहाल
9823028332
#संस्कृत #शब्द #अंबर
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा