52. आजचा शब्द 'सत्' भाग १.
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
सत् हे एक विशेषण आहे.
त्याचा अर्थ असणारा, खरा, चांगला, साधु, योग्य, ब्रह्म.
व्यक्ती स्वभावाने चांगली असेल तर तिला आपण 'सज्जन' म्हणतो. सत् + जन = सज्जन असा हा शब्द तयार होतो. प्रातःकाल हा चांगला काळ असतो म्हणून त्याला सत् + काल = सत्काल म्हणतात. मराठीत तो 'सकाळ' झाला.
सत् चा विरुद्ध आहे असत्. सत् आणि असत् या दोन्हीमधील फरक ओळखण्याची बुद्धी म्हणजे विवेक. त्यालाच आपण 'सत् असत् विवेक' म्हणतो. परंतु संधीनियमाने तो शब्द 'सदसद्विवेक' असा लिहिला जातो. सच्चिदानंद या नावातही सत् चित् आनंद असे तीन शब्द आहेत. सत् आणि आनंद मिळून 'सदानंद' होतो. हे खंडोबाचे एक नाव आहे.
मित्र चांगला असेल तर तो सत् मित्र असतो. पण संधीच्या नियमाने 'सन्मित्र' होतो. चांगला गुरू हा सद्गुरू असतो. चांगला गृहस्थ हा सद्गृहस्थ आणि चांगले आचरण सदाचरण असते. या सर्व शब्दांमध्ये त चे रूपांतर द मध्ये होते. (माणसाच्या तोंडावाटे उच्चार होतानाच हा बदल होतो म्हणूनच तसा नियम बनवला आहे.)
चांगला मान द्यायचा असेल तर सत् + मान = सन्मान केला जातो. हिंदीत 'सम्मान' असे लिहितात. कारण त्यात सम् हा उपसर्ग मान सोबत जोडला आहे. त्यामुळे सन्मान व सम्मान हे दोन एकाच अर्थाचे वेगळे शब्द आहेत. सत्कार हाही शब्द त्याच अर्थाने आपण वापरतो. (बंगाली भाषेत सत्कार म्हणजे अंत्यसंस्कार. त्यामुळे तिकडे 'सत्कार' हा शब्द जपून वापरावा.)
सत् या विशेषणासोबत येणारे आणखी काही शब्द पुढील भागात पाहू. संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते.
म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.
विनोद जैतमहाल
9823028332
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा