44. आजचा शब्द 'उदर'.
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
उदर म्हणजे पोट, जठर, आतला भाग.
कृष्णाचे एक नाव दामोदर असे आहे. दाम म्हणजे दोरी आणि उदर म्हणजे पोट. अत्यंत खोडकर असल्यामुळे यशोदेने कृष्णाला दोरीने उखळाला बांधले होते. त्यामुळे ज्याच्या पोटावर दोरीचे वेढे होते त्याला 'दामोदर' असे नाव पडले. एकाच उदरातून जन्म घेणार्या भावंडांना 'सहोदर' म्हणतात. (एका संस्कृत हास्योक्तीमध्ये वैद्याला यमराजाचा सहोदर म्हणजे भाऊ असे गमतीने म्हटले आहे.)
पोट फुगण्याच्या विकाराचे आयुर्वेदात अनेक प्रकार सांगितले आहेत. जलोदर, वातोदर, सर्पोदर, मत्स्योदर, प्लीहोदर इत्यादी.
घोड्याला अमृतसहोदर असेही म्हणतात. कारण समुद्रमंथनाच्या आख्यायिकेत अमृतासोबत उच्चैःश्रवा नावाचा घोडाही निघाला होता. खादाड व्यक्तीला उदरपिशाच्च म्हणतात. पोट भरण्याच्या उद्योग हे उदरनिर्वाहाचे साधन असते. पोट हलवून नाचण्याच्या प्रकाराला उदरनृत्य म्हणतात. यात चार प्रकारे पोटाच्या हालचाली होतात. पोटावर चरबी नसलेल्या स्त्रीसाठी 'कृशोदरी' असे संबोधन प्राचीन साहित्यात आढळते.
पोटावर सरपटणार्या गोगलगाय वगैरेंसाठी 'उदरतलपाद' अशी संज्ञा आहे.
"उदरी शनी येणे' असा एक वाक्प्रचार आहे. त्याचा अर्थ खाण्यापिण्याची चंगळ असलेली व्यक्ती. (अशा व्यक्तीच्या कुंडलीत जन्मस्थानी शनी असतो.) उदरशय म्हणजे गर्भ. उदरिणी म्हणजे गर्भवती. उदरिक म्हणजे ढेरी असलेला मनुष्य.
जालना जिल्ह्यातील अंबड या तालुक्याच्या गावी माशाच्या आकाराचा डोंगर आहे. त्यावर ज्या प्रसिद्ध देवीचे मंदिर आहे तिचे नाव 'मत्स्योदरी' देवी आहे.
उदर या शब्दाने अशी अनेक नावे आपल्या पोटात सामावून घेतली आहेत. संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते.
म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.
विनोद जैतमहाल
9823028332
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा