78. आजचा शब्द 'निवेश'.

इमेज
निवेश म्हणजे गुंतवणूक हा अर्थ सामान्यपणे सर्वांनाच माहीत असेल. पण या शब्दाचे मूळ शोधल्यास प्रवेश, परिवेश, आवेश असे त्याचे अनेक नातलग सापडत जातात. या सर्व शब्दांच्या मागे 'विश्' हा धातू आहे. विश् चा अर्थ शिरणे, प्रवेश करणे, बसणे, स्थिर होणे इत्यादी. या विश् चे भाववाचक नामरूप 'वेश' असे होऊन त्याला वेगवेगळे प्रत्यय लागतात आणि विविध अर्थ सांगणारे शब्द तयार होतात. नि हा उपसर्ग लावून निवेश असा शब्द बनतो. निवेश म्हणजे बसणे, मन लावणे, लग्न लावणे. परंतु मन लावण्याऐवजी पैसा लावला तरी त्याला निवेश म्हणतात. कारण जेथे पैसा असतो तेथे साधारणपणे माणसाचे मन गुंतलेले असते. त्यामुळे गुंतवणुकीला निवेश म्हणतात. जर गुंतवलेला पैसा आणि मन काढून घेतले तर त्याला 'विनिवेश' म्हणतात. विनिवेश म्हणजे निर्गुंतवणूक. उपनिवेश असाही एक शब्द उप आणि नि हे उपसर्ग लावून तयार होतो. उपनिवेश म्हणजे दुसर्‍या देशातून आलेल्या लोकांची वसाहत. जसे इंग्रज भारतात येऊन राहिले तेव्हा त्यासाठी उपनिवेश असा शब्द वापरण्यात आला आणि त्यांच्या सत्तेला हिंदीत 'औपनिवेशिक सत्ता' असे म्हटले जात असे. (औपनिवेशिक हा शब्...

7. आजचे शब्द 'अंशु' आणि 'चंड'.

शब्द काय सांगतात


भाग ७


अंशु आणि चंड

अंशु म्हणजे किरण आणि चंड म्हणजे भयंकर, तीव्र, रागीट, उष्ण. हे दोन्ही शब्द एकत्र येऊन चंडांशु असा समास होतो. चंडांशु म्हणजे सूर्य.

(चंड या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप चंडा, चंडि किंवा चंडिका. म्हणजे उग्र रूप धारण केलेली स्त्री किंवा देवी.)

याच चंड ला प्र हा उपसर्ग लावून प्रचंड हा शब्द बनतो. प्रचंड म्हणजे प्रखर आणि उष्ण. मग 'प्रचंड थंड' असे म्हणणे योग्य आहे का? 'अतिशय थंड' असे म्हणता येईल.

माली म्हणजे माळ परिधान केलेला. अंशुमाली म्हणजे किरणांची माळ घालणारा सूर्य.

सुधा म्हणजे अमृत. त्यामुळे सुधांशु म्हणजे अमृतकिरणांचा वर्षाव करणारा चंद्र.

शीत म्हणजे थंड आणि शीतांशु म्हणजे शीतल किरणांचा चंद्र. हिमांशु म्हणजे बर्फासारखी थंड किरणे असलेला चंद्र आणि अंशुमान म्हणजेही चंद्रच.

अंशु आणि चंड असलेले असे अनेक शब्द आपण वापरतो.

संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते. आपण जाणीवपूर्वक शब्द वापरू लागतो.

म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.

© विनोद जैतमहाल

9823028332


टिप्पण्या

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

11. आजचा शब्द 'अनल'

महाजनांचा मार्ग

78. आजचा शब्द 'निवेश'.