78. आजचा शब्द 'निवेश'.

इमेज
निवेश म्हणजे गुंतवणूक हा अर्थ सामान्यपणे सर्वांनाच माहीत असेल. पण या शब्दाचे मूळ शोधल्यास प्रवेश, परिवेश, आवेश असे त्याचे अनेक नातलग सापडत जातात. या सर्व शब्दांच्या मागे 'विश्' हा धातू आहे. विश् चा अर्थ शिरणे, प्रवेश करणे, बसणे, स्थिर होणे इत्यादी. या विश् चे भाववाचक नामरूप 'वेश' असे होऊन त्याला वेगवेगळे प्रत्यय लागतात आणि विविध अर्थ सांगणारे शब्द तयार होतात. नि हा उपसर्ग लावून निवेश असा शब्द बनतो. निवेश म्हणजे बसणे, मन लावणे, लग्न लावणे. परंतु मन लावण्याऐवजी पैसा लावला तरी त्याला निवेश म्हणतात. कारण जेथे पैसा असतो तेथे साधारणपणे माणसाचे मन गुंतलेले असते. त्यामुळे गुंतवणुकीला निवेश म्हणतात. जर गुंतवलेला पैसा आणि मन काढून घेतले तर त्याला 'विनिवेश' म्हणतात. विनिवेश म्हणजे निर्गुंतवणूक. उपनिवेश असाही एक शब्द उप आणि नि हे उपसर्ग लावून तयार होतो. उपनिवेश म्हणजे दुसर्‍या देशातून आलेल्या लोकांची वसाहत. जसे इंग्रज भारतात येऊन राहिले तेव्हा त्यासाठी उपनिवेश असा शब्द वापरण्यात आला आणि त्यांच्या सत्तेला हिंदीत 'औपनिवेशिक सत्ता' असे म्हटले जात असे. (औपनिवेशिक हा शब्...

4. आजचा शब्द 'हेम'

शब्द काय सांगतात

भाग ४

आजचा शब्द 'हेम'

हेम म्हणजे सोने. हा शब्द अनेक नावांमध्ये सापडतो. 

लता म्हणजे वेल असेल तर हेमलता म्हणजे सोन्याची वेल.

हेमांगी म्हणजे सोन्यासारखे अंग असलेली. 

हेमांग म्हणजे सोन्यासारखे शरीर असलेला. हेमांग म्हणजे सिंह असाही अर्थ होतो.

हेमकांती म्हणजे आंबा, हळद किंवा सोन्यासारखी चमकदार त्वचा.

हेमकिरण म्हणजे सोन्याचा किरण. 

ज्याच्या पोटात सोने आहे तो हेमगर्भ. हा शब्द सूर्यासाठी वापरला जातो.

सोने, पारा आणि गंधकापासून आयुर्वेदात एक औषध बनवले जाते. त्यालाही हेमगर्भ म्हणतात. अगदी मरणाच्या दारात असलेल्या माणसाला हेमगर्भाची मात्रा देतात. या मात्रेने त्याच्यात थोडी धुगधुगी येते.

जिच्याकडे बरेच गुण आहेत तिला आपण गुणवती म्हणतो. त्याच नियमाने जिच्याकडे भरपूर सोने आहे तिला हेमवती म्हणतात. हेमवती हे देवी लक्ष्मीचे एक नाव आहे. म्हणून श्रीमंत माणसाला हेमवतीनंदन म्हणतात. म्हणजेच लक्ष्मीपुत्र.

तुमच्यासाठी एक प्रश्न आहे. जर माला म्हणजे माळ आणि मालिनी म्हणजे माळ घातलेली स्त्री. तर हेमामालिनी म्हणजे काय? या प्रश्नाचे उत्तर तुम्ही आता सहज देऊ शकाल.

असे हेमयुक्त अनेक शब्द आता तुम्हालाही आठवतील.

संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. आपण जाणीवपूर्वक शब्द वापरू लागतो. 

म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.

- विनोद जैतमहाल

9823028332

टिप्पण्या

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

11. आजचा शब्द 'अनल'

महाजनांचा मार्ग

78. आजचा शब्द 'निवेश'.