78. आजचा शब्द 'निवेश'.

इमेज
निवेश म्हणजे गुंतवणूक हा अर्थ सामान्यपणे सर्वांनाच माहीत असेल. पण या शब्दाचे मूळ शोधल्यास प्रवेश, परिवेश, आवेश असे त्याचे अनेक नातलग सापडत जातात. या सर्व शब्दांच्या मागे 'विश्' हा धातू आहे. विश् चा अर्थ शिरणे, प्रवेश करणे, बसणे, स्थिर होणे इत्यादी. या विश् चे भाववाचक नामरूप 'वेश' असे होऊन त्याला वेगवेगळे प्रत्यय लागतात आणि विविध अर्थ सांगणारे शब्द तयार होतात. नि हा उपसर्ग लावून निवेश असा शब्द बनतो. निवेश म्हणजे बसणे, मन लावणे, लग्न लावणे. परंतु मन लावण्याऐवजी पैसा लावला तरी त्याला निवेश म्हणतात. कारण जेथे पैसा असतो तेथे साधारणपणे माणसाचे मन गुंतलेले असते. त्यामुळे गुंतवणुकीला निवेश म्हणतात. जर गुंतवलेला पैसा आणि मन काढून घेतले तर त्याला 'विनिवेश' म्हणतात. विनिवेश म्हणजे निर्गुंतवणूक. उपनिवेश असाही एक शब्द उप आणि नि हे उपसर्ग लावून तयार होतो. उपनिवेश म्हणजे दुसर्‍या देशातून आलेल्या लोकांची वसाहत. जसे इंग्रज भारतात येऊन राहिले तेव्हा त्यासाठी उपनिवेश असा शब्द वापरण्यात आला आणि त्यांच्या सत्तेला हिंदीत 'औपनिवेशिक सत्ता' असे म्हटले जात असे. (औपनिवेशिक हा शब्...

30. आजचा शब्द 'चय'


 चय

चय म्हणजे एके ठिकाणी रास करणें, ढीग, एकत्र जमाव , संग्रह, समूह, निवड.

संचय, समुच्चय, चयन हे शब्द आपण हिंदी, मराठीत सहज वापरतो.

नीटपणे केलेला साठा म्हणजे संचय. सभेने एकमताने घेतलेला निर्णय किंवा शब्दांचे एकत्रिकरण म्हणजे समुच्चय. यात सम् आणि उद् हे दोन उपसर्ग आहेत.

चय आणि अपचय एकत्र येऊन शरीरात 'चयापचय' क्रिया घडतात. खाल्लेल्या अन्नाचे जटिल पदार्थात रूपांतर होऊन ऊर्जा साठवली जाते. तिला 'चय' प्रक्रिया म्हणतात. 

नंतर या जटिल पदार्थांचे विघटन होऊन जगण्यासाठी ऊर्जा वापरली जाते. तिला 'अपचय' प्रक्रिया म्हणतात.

अनेक पर्यायांमधून एक निवडला जातो तेव्हा तो 'निश्चय' होतो. स्वतःविषयी तपशीलवार माहिती दिली जाते तेव्हा तो 'परिचय' होतो. संचय, परिचय, निश्चय यांचे भूतकाळ संचित, परिचित, निश्चित इत्यादी होतात. कर्माचा एक प्रकार 'संचित कर्म' असा आहे.

ज्यात कागदपत्रे साठवली जातात तिला 'संचिका' असे सरकारी नाव आहे. संचिका म्हणजे फाइल. 

भारतातील लोकांचे पैसे साठवून नंतर गायब झालेल्या कंपनीचे नाव 'संचयनी' होते. हे तुम्हाला आठवत असेलच.

या सर्व शब्दांमागे 'ची' हा धातू आहे. त्यापासून हिंदीत 'चुनाव' हा शब्द बनला आहे.

'चय'ने निवडलेले असे अनेक शब्द आपण रोज वापरतो. संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते.

म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.

- विनोद जैतमहाल

9823028332

टिप्पण्या

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

11. आजचा शब्द 'अनल'

महाजनांचा मार्ग

78. आजचा शब्द 'निवेश'.