20. आजचा शब्द 'मय'.
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
मय
'मय' म्हणजे कशाने तरी भरलेला किंवा कशाचा तरी बनलेला. अनेक शब्दांना शेवटी लागणारा हा एक प्रत्यय आहे.
जलमय, तेजोमय हे आपल्या ओळखीचे शब्द. पण मृद् म्हणजे माती. मातीपासून बनलेला तो मृद् + मय. संधीनियमाने तो 'मृण्मय' होतो. त्याचे स्त्रीलिंगी रूप 'मृण्मयी'.
चित् म्हणजे विचार, बुद्धी, चैतन्य.
चित् + मय हा शब्दही संधीच्या नियमाने 'चिन्मय' होतो. चिन्मय म्हणजे चैतन्याने भरलेला. त्याचे स्त्रीलिंगी रूप चिन्मयी. कुणी एखाद्या विषयात तल्लीन झाला तर त्याला तद् + मय म्हणजेच 'तन्मय' म्हणतात.
वाक् म्हणजे वाणी. लेखक, कवींच्या वाणीतून झरलेले वाक् + मय म्हणजेच वाङ्मय, साहित्य.
माणसाच्या अस्तित्वाचे पाच कोष असतात, असे योगशास्त्र सांगते. अन्नमय, प्राणमय, मनोमय, विज्ञानमय आणि आनंदमय कोष.
संत तुकारामांचा एक अभंग आहे...
'विष्णुमय' जग वैष्णवांचा धर्म।
भेदाभेद भ्रम अमंगळ।।
रामायणातील एका श्लोकात 'सुवर्णमयी' असा शब्द सापडतो.
अपि 'सुवर्णमयी' लंका न मे लक्ष्मण रोचते।
जननी जन्मभूमिः स्वर्गादपि गरीयसी।।
(मय हे एका प्राचीन वास्तुशास्त्रज्ञाचे नाव असल्याचे उल्लेख सापडतात. पांडवांची मयसभा यानेच बांधली होती.)
मय हा प्रत्यय लागलेले अनेक शब्द आपण वापरतो.
संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते. आपण जाणीवपूर्वक शब्द वापरू लागतो.
म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.
विनोद जैतमहाल
9823028332
- लिंक मिळवा
- X
- ईमेल
- अन्य अॅप्स
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा