78. आजचा शब्द 'निवेश'.

इमेज
निवेश म्हणजे गुंतवणूक हा अर्थ सामान्यपणे सर्वांनाच माहीत असेल. पण या शब्दाचे मूळ शोधल्यास प्रवेश, परिवेश, आवेश असे त्याचे अनेक नातलग सापडत जातात. या सर्व शब्दांच्या मागे 'विश्' हा धातू आहे. विश् चा अर्थ शिरणे, प्रवेश करणे, बसणे, स्थिर होणे इत्यादी. या विश् चे भाववाचक नामरूप 'वेश' असे होऊन त्याला वेगवेगळे प्रत्यय लागतात आणि विविध अर्थ सांगणारे शब्द तयार होतात. नि हा उपसर्ग लावून निवेश असा शब्द बनतो. निवेश म्हणजे बसणे, मन लावणे, लग्न लावणे. परंतु मन लावण्याऐवजी पैसा लावला तरी त्याला निवेश म्हणतात. कारण जेथे पैसा असतो तेथे साधारणपणे माणसाचे मन गुंतलेले असते. त्यामुळे गुंतवणुकीला निवेश म्हणतात. जर गुंतवलेला पैसा आणि मन काढून घेतले तर त्याला 'विनिवेश' म्हणतात. विनिवेश म्हणजे निर्गुंतवणूक. उपनिवेश असाही एक शब्द उप आणि नि हे उपसर्ग लावून तयार होतो. उपनिवेश म्हणजे दुसर्‍या देशातून आलेल्या लोकांची वसाहत. जसे इंग्रज भारतात येऊन राहिले तेव्हा त्यासाठी उपनिवेश असा शब्द वापरण्यात आला आणि त्यांच्या सत्तेला हिंदीत 'औपनिवेशिक सत्ता' असे म्हटले जात असे. (औपनिवेशिक हा शब्...

2. आजचा शब्द 'अक्षि'



भाग २


(आजचा शब्द अक्षि)


अक्षि म्हणजे डोळा. 

याचा इतर शब्दांशी समास झाला की शेवटी 'अक्ष' होतो. 


उदाहरणार्थ कमलाक्ष म्हणजे कमळासारखे डोळे असलेला. 

कमलाक्षी म्हणजे कमळासारखे डोळे असलेली.

विशालाक्ष म्हणजे मोठे डोळे असलेला.

विशालाक्षी हे त्याचे स्त्रीलिंगी रूप.

रुद्राक्ष म्हणजे रुद्राचा डोळा.


एकाक्ष म्हणजे एक डोळा असलेला (कावळा).

कटाक्ष म्हणजे दृष्टि टाकणे किंवा तिरप्या नजरेने पाहणे.

हरिणाक्षी म्हणजे हरणासारखे डोळे असलेली.

मीनाक्षी म्हणजे माशासारखे डोळे असलेली.


याच चालीवर एखाद्या पुरुषाचे डोळे हरणासारखे किंवा माशासारखे असतील तर त्याला 'हरिणाक्ष' किंवा 'मीनाक्ष' असेही म्हणता येईल.


वरील शब्दांकडे पाहताना तुमची दृष्टी आता नक्कीच बदलली असेल. 

शेवटी 'अक्ष' असलेले अनेक शब्द आता तुम्हाला आठवतील.


संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. 

आपण जाणीवपूर्वक शब्द वापरू लागतो.

ज्ञानाचे तेज आपल्या डोळ्यांत चमकू लागते.

म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.


विनोद जैतमहाल

9823028332

***

टिप्पण्या

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

11. आजचा शब्द 'अनल'

महाजनांचा मार्ग

78. आजचा शब्द 'निवेश'.